Zorunlu Stajda Sigorta ve Ücret Hakların
Zorunlu stajda sigortalısın ama tam sigortalı değilsin: yalnız iş kazası ve meslek hastalığı ile hastalık sigortası uygulanır, emeklilik sigortası işlemez. Primi sen ödemezsin — lisede Millî Eğitim Bakanlığı ya da okulun, yükseköğretimde okuduğun kurum öder. Ücret ise kanunla alt sınıra bağlı ve işletmenin personel sayısına göre değişir.
Kimler başvurabilir?
- Zorunlu staja tabi bir programda okuyorsun
- Staj sözleşmen okul ve işletme arasında düzenlendi
- Stajını bir işletmede yapıyorsun
Adım adım başvuru
- Staj sözleşmeni imzalamadan önce ücret maddesini oku
- İşletmenin kaç personel çalıştırdığını öğren, alt sınır buna bağlı
- Sigorta girişinin yapıldığını okulunun staj biriminden teyit et
- Staj boyunca devam çizelgeni ve sözleşme kopyanı sakla
- İş kazası olursa durumu aynı gün hem işletmeye hem okuluna bildir
- Staj bitince sigortalılık dökümünü e-Devlet'ten kontrol et
Özet bilgiler
Sigorta kapsamı
Yalnız iş kazası ve meslek hastalığı ile hastalık sigortası; uzun vadeli sigorta kolları uygulanmaz
Primi kim öder
Lisede Millî Eğitim Bakanlığı ya da öğrencinin okulu; yükseköğretimde öğrenim görülen yükseköğretim kurumu
Ücret alt sınırı
20 ve üzeri personel çalıştıran işyerlerinde asgari ücretin net tutarının yüzde 30'u, 20'den az personelde yüzde 15'i
Çırak ve aday çırak
Yaşına uygun asgari ücretin yüzde 30'undan az olamaz
Genel sağlık sigortası
Bakmakla yükümlü olunan kişi durumunda olmayan öğrenciler genel sağlık sigortası kapsamına alınır
Dayanak
3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu madde 25 ve 5510 sayılı Kanun
Sigortan neyi kapsıyor, neyi kapsamıyor
Staj sigortası çoğu öğrencinin sandığından dar. 5510 sayılı Kanun, 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu’nda sayılan aday çırak, çırak ve işletmelerde mesleki eğitim gören öğrenciler için yalnız iş kazası ve meslek hastalığı ile hastalık sigortası hükümlerini uyguluyor.
| Sigorta kolu | Stajda geçerli mi |
|---|---|
| İş kazası ve meslek hastalığı | Evet |
| Hastalık | Evet |
| Malullük, yaşlılık, ölüm (emeklilik) | Hayır |
Bunun günlük hayattaki karşılığı net: staj süren emeklilik hizmetine eklenmiyor. Staj yaptığın aylar için prim yatıyor olması, o ayların emeklilik gününe sayıldığı anlamına gelmez.
Genel sağlık sigortası tarafında ayrı bir kural var: bu öğrencilerden bakmakla yükümlü olunan kişi durumunda olmayanlar genel sağlık sigortası kapsamına alınıyor. Yani ailen üzerinden sağlık hakkın yoksa staj bu boşluğu kapatıyor.
Ücretin alt sınırı nasıl hesaplanıyor
3308 sayılı Kanun’un 25’inci maddesi ücreti sözleşmeye bırakıyor ama bir taban çiziyor. Taban, asgari ücretin net tutarı üzerinden ve işletmenin personel sayısına göre değişiyor:
| Kim | Alt sınır |
|---|---|
| İşletmelerde mesleki eğitim gören ve mesleki-teknik ortaöğretimde staj yapan öğrenci — 20 ve üzeri personel | Asgari ücretin net tutarının yüzde 30’u |
| Aynı öğrenci — 20’den az personel | Asgari ücretin net tutarının yüzde 15’i |
| Aday çırak ve çırak | Yaşına uygun asgari ücretin yüzde 30’u |
| Kalfalık yeterliğini kazanan mesleki eğitim merkezi 12. sınıf öğrencisi | Asgari ücretin yüzde 50’si |
Buraya tutar yazmadım, çünkü asgari ücret her yıl değişiyor. Oranı güncel asgari ücretin net tutarıyla kendin çarp; sözleşmedeki rakam bu sonucun altındaysa itiraz edebilirsin.
Kapsam dışı olan iki durum var: staj yapacak işletme bulunamadığı için stajını okulda yapan ortaöğretim öğrencileri ve stajını yükseköğretim kurumlarında ya da birimlerinde yapan yükseköğretim öğrencileri bu alt sınır fıkrasının dışında tutuluyor.
Nelere dikkat et
- Sözleşmeyi imzalamadan ücret maddesini oku. Ücret sözleşmeyle belirleniyor; imzaladıktan sonra pazarlık şansın azalır.
- Personel sayısını sor. Alt sınırı ikiye katlayan tek değişken bu.
- Emeklilik beklentisi kurma. Staj primi uzun vadeli sigorta kollarını kapsamıyor; ilk işe girişinde “stajım sayılır” varsayımıyla hesap yapma.
- Kazayı hemen bildir. İş kazası ve meslek hastalığı sigortası kapsamdasın ve işyerinin kusuru hâlinde sorumluluk işverende; bildirimi geciktirmek hakkını kullanmanı zorlaştırır.
- Sigorta girişini teyit et. Primi okulun ödüyor ama girişin yapılmamış olabilir. Staj başında okulunun staj birimine sor.
Sık sorulanlar
Staj süresi emekliliğime sayılır mı?
Hayır. Kanun bu öğrenciler için yalnız iş kazası ve meslek hastalığı ile hastalık sigortası hükümlerini uyguluyor; uzun vadeli sigorta kolları işlemediği için staj süresi emeklilik hizmetine eklenmez.
Staj ücretini kim belirler?
Ücret ve ücretteki artışlar okul ile işletme arasında düzenlenen sözleşmeyle belirlenir. Ancak kanun bir alt sınır koyuyor: işletmelerde mesleki eğitim gören ve mesleki-teknik ortaöğretimde staj yapan öğrencilere asgari ücretin net tutarının, 20 ve üzeri personel çalıştıran işyerlerinde yüzde 30'undan, 20'den az personel çalıştıranlarda yüzde 15'inden az ödeme yapılamaz.
Stajımı okulda yapıyorum, ücret alır mıyım?
Kanun bunu ayrıca düzenliyor. Staj yapacak işletme bulunamadığı için stajını okulda yapan ortaöğretim öğrencileri ile stajını yükseköğretim kurumlarında ve birimlerinde yapan yükseköğretim öğrencileri, ücret alt sınırını düzenleyen fıkranın kapsamı dışında tutuluyor.
Staj priminin bir kısmını ben mi ödüyorum?
Hayır. Prim ödeme yükümlüsü kanunda sayılmış: lisede Millî Eğitim Bakanlığı ya da öğrencinin eğitim gördüğü okul, yükseköğretimde ise öğrenim gördüğün yükseköğretim kurumu.
Stajda iş kazası geçirirsem ne olur?
İş kazası ve meslek hastalığı sigortası kapsamındasın. Kanun ayrıca işyerinin kusuru hâlinde meydana gelen iş kazaları ve meslek hastalıklarından işvereni sorumlu tutuyor. Kazayı zaman kaybetmeden işletmeye ve okuluna bildir.
Aileme bağlı sağlık hakkım varken staj sigortası ne değiştirir?
Bakmakla yükümlü olunan kişi durumundaysan sağlık hakkın oradan devam eder. Bu durumda olmayan öğrenciler ise genel sağlık sigortası kapsamına alınıyor.
Kaynaklar
Bunlar da işine yarar
GSS: Öğrencilikte ve Mezuniyette Sağlık Sigortan
Öğrenciyken ve mezun olunca sağlık hakkın nasıl işler?
Öğrenci Belgesi e-Devlet'ten Nasıl Alınır?
Belgeyi e-Devlet'ten ücretsiz al, barkoduyla doğrulat.
Askerlik Tecili Nasıl Yapılır?
Öğrenciysen tecil işlemin çoğu zaman otomatik.
Genç Girişimci Kazanç İstisnası
Üç yıl vergi istisnası — şartları ve kaldırılan prim desteği.