Engelli İstihdam Kotası — Oranlar
Belirli büyüklükteki işyerleri engelli çalıştırmak zorunda: özel sektörde en az %3, kamuda en az %4. Kamuda ayrıca %2 eski hükümlü/terörle mücadelede malul sayılmayacak şekilde yaralanan personel kontenjanı var. Bu zorunluluk 50 ve üzeri işçi çalıştıran işyerlerini kapsıyor (tarım ve orman işletmelerinde eşik 51). Kotadan yararlanmak için önce İŞKUR'a engelli olarak kayıt yaptırman gerekiyor; işe yerleştirme büyük ölçüde bu kayıt üzerinden işliyor.
Kimler başvurabilir?
- Tüm vücut fonksiyon kaybı en az %40 olan ve bunu engelli sağlık kurulu raporuyla belgeleyen herkes İŞKUR'a engelli olarak kayıt yaptırabilir
- Kota zorunluluğu 50 ve üzeri işçi çalıştıran işyerlerini kapsıyor (tarım ve orman işletmelerinde 51 ve üzeri)
- Kamu işyerlerinde kota oranı özel sektörden farklı ve ayrıca eski hükümlü/terörle mücadele malulü kontenjanı var
Adım adım başvuru
- Engelli sağlık kurulu raporunu tam teşekküllü bir hastaneden al
- İŞKUR'a e-Devlet, İŞKUR E-Şube, İŞKUR Mobil ya da İl Müdürlüğüne şahsen giderek engelli statüsünde kayıt yaptır
- Raporu sisteme yükle; İŞKUR onayından sonra kayıt tamamlanır
- Açık kontenjanlı işveren taleplerini İŞKUR üzerinden takip et, uygun ilanlara başvur
- İşe yerleştikten sonra kota kapsamında çalıştığını gösteren kayıtları takip et
Özet bilgiler
Özel sektör oranı
İşyeri başına en az %3 engelli çalıştırma zorunluluğu
Kamu sektörü oranı
En az %4 engelli, ayrıca en az %2 eski hükümlü veya terörle mücadelede malul sayılmayacak şekilde yaralanan personel
Kapsama giren işyeri büyüklüğü
50 ve üzeri işçi çalıştıran işyerleri (tarım ve orman işletmelerinde 51 ve üzeri)
Yasal dayanak
4857 sayılı İş Kanunu madde 30
İŞKUR kaydı için asgari oran
Tüm vücut fonksiyon kaybının en az %40 olması ve engelli sağlık kurulu raporuyla belgelenmesi
Kota kime, ne kadar uyguluyor
4857 sayılı İş Kanunu’nun 30. maddesi, belirli büyüklükteki işyerlerine engelli çalıştırma zorunluluğu getiriyor. Eşik, 50 ve üzeri işçi çalıştıran işyerleri; tarım ve orman işletmelerinde bu sayı 51’e çıkıyor.
Oranlar sektöre göre değişiyor:
| Sektör | Zorunlu oran |
|---|---|
| Özel sektör | En az %3 engelli |
| Kamu | En az %4 engelli + en az %2 eski hükümlü/terörle mücadelede malul sayılmayacak şekilde yaralanan |
Kamuda ayrıca ikinci bir kontenjan var: eski hükümlüler ve terörle mücadelede malul sayılmayacak şekilde yaralananlar için en az %2’lik ayrı bir dilim. Özel sektörde bu ikinci kontenjan yok, yalnızca engelli oranı geçerli.
Kotadan yararlanmanın yolu: önce İŞKUR kaydı
Kota istihdamına girebilmek için ilk adım İŞKUR’a engelli statüsünde kayıt yaptırmak. Bunun şartı, tüm vücut fonksiyon kaybının en az %40 olduğunu gösteren ve yetkili sağlık kuruluşundan alınan engelli sağlık kurulu raporu.
Kayıt üç yoldan yapılabiliyor:
- Şahsen İŞKUR İl Müdürlüğü ya da Hizmet Merkezine giderek
- e-Devlet üzerinden
- İŞKUR E-Şube ya da İŞKUR Mobil uygulaması üzerinden, raporu sisteme yükleyip İŞKUR onayını bekleyerek
Kayıt tamamlandıktan sonra işveren taleplerine göre açık kontenjanlar doldurulmaya çalışılıyor; kota kapsamındaki iş ilanlarına başvurabilmek için bu kaydın önceden yapılmış olması gerekiyor.
Kamuda memur olarak girmekle karıştırma
Kota istihdamı özel sektör ve kamu işçi kadroları için işliyor. Kamuda memur kadrosuna engelli statüsüyle girmek istiyorsan bu ayrı bir süreç: EKPSS ya da (ilkokul/ortaokul mezunları için) kura sistemi devreye giriyor. Bu iki yolu birbirine karıştırma — kota, işçi statüsünde çalıştırma zorunluluğunu düzenliyor; EKPSS/kura ise memuriyete giriş sınavı.
Nelere dikkat et
- Rapor oranını doğru öğren. İŞKUR kaydı için eşik en az %40 vücut fonksiyon kaybı; bu oranın altındaki raporlar İŞKUR’un engelli kaydı kapsamına girmiyor.
- İşyeri büyüklüğünü sorgula. 50 işçiden az çalıştıran işyerleri kota zorunluluğu dışında; küçük bir işyerine başvuruyorsan kota bu işvereni bağlamıyor olabilir.
- Kota ile memuriyet sınavını ayır. İşçi statüsündeki kota istihdamı ile EKPSS/kura yoluyla memuriyete giriş farklı süreçler.
Sık sorulanlar
Kotaya hangi işyerleri dahil, hangileri değil?
Kota, 50 ve üzeri işçi çalıştıran işyerleri için geçerli; tarım ve orman işletmelerinde bu eşik 51'dir. Daha az işçi çalıştıran küçük işyerleri kota kapsamına girmiyor. Aynı işverenin aynı il sınırları içindeki işyerleri, işçi sayısı hesabında birlikte değerlendiriliyor.
Kamuda oran neden özel sektörden farklı?
4857 sayılı İş Kanunu madde 30, kamu ve özel sektör için ayrı oranlar öngörüyor. Özel sektörde işyeri başına en az %3 engelli yeterliyken, kamuda bu oran en az %4'e çıkıyor ve buna ek olarak en az %2 oranında eski hükümlü veya terörle mücadelede malul sayılmayacak şekilde yaralanan personel çalıştırma zorunluluğu var.
İŞKUR'a engelli kaydı için hangi rapor gerekiyor?
Tüm vücut fonksiyon kaybının en az %40 olduğunu gösteren, yetkili sağlık kuruluşlarından alınan engelli sağlık kurulu raporu gerekiyor. Bu raporu İŞKUR'a şahsen giderek ya da e-Devlet, İŞKUR E-Şube ve İŞKUR Mobil üzerinden dijital olarak yükleyip onaylatabilirsin.
Kotalı işe girmek için ayrıca bir sınava mı gireceğim?
Hayır, özel sektördeki kota istihdamı için merkezi bir sınav yok; İŞKUR kaydı üzerinden işveren talepleriyle eşleşme esas. Kamuda memur olarak girmek istiyorsan bu farklı bir süreç — EKPSS ya da kura ile işliyor, kota istihdamıyla karıştırma.