Erişilebilirlik Yasal Bir Zorunluluk mu?

Yasal çerçeve: 5378 sayılı Kanun

Türkiye’de erişilebilirlik bir tavsiye değil, kanuni bir yükümlülük. 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun, yapılı çevrede engellilerin erişebilirliğinin sağlanması için planlama, tasarım, inşaat, imalat, ruhsatlandırma ve denetleme süreçlerinde erişilebilirlik standartlarına uygunluk sağlanmasını öngörüyor. Bu yükümlülük kapsamına giren alanlar geniş:

• Kamu binalarının mevcut yapıları
• Yollar, kaldırımlar, yaya geçitleri, açık ve yeşil alanlar
• Umuma açık hizmet veren her türlü özel yapı
• Dokuz ve üzeri koltuklu toplu taşıma sistemleri ve araçları
• Bilgilendirme hizmetleri ile bilgi ve iletişim teknolojileri

Kim denetliyor

Denetim, merkezi bir kurumdan değil, 81 ilde valilikler bünyesinde kurulan Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Komisyonlarından yürüyor. Komisyon vali başkanlığında, ilgili bakanlıkların temsilcileri (mimar, mühendis, şehir plancısı gibi) ve o ilde yaşayan, farklı engel gruplarını temsil eden engelli bireylerden oluşuyor.

Komisyonlar, kamu kullanımına açık her türlü yapı, açık alan ve toplu taşıma aracını, standart bir “İzleme ve Denetleme Formu” kullanarak inceliyor.

Uygun bulunmayana ne oluyor

Yükümlülüklerini yerine getirmeyen gerçek ve özel hukuk tüzel kişileri için idari para cezası uygulanabiliyor:

Taraf	Ceza aralığı	Yıllık üst sınır
Gerçek kişi / özel kuruluş	1.000-5.000 TL	50.000 TL
Kamu kurum ve kuruluşu	5.000-25.000 TL	500.000 TL

Ceza miktarını il müdürü belirliyor. Cezaya muhatap olan taraf, kararın kendisine tebliğinden itibaren 15 gün içinde sulh ceza mahkemesine itiraz edebiliyor.

Standartlara uygun bulunan yapı ve araçlara ise valilik tarafından bir Erişilebilirlik Belgesi veriliyor; belge sahipleri tanıtım malzemelerinde Erişilebilirlik Logosunu kullanabiliyor.

Bir sorunu nasıl bildirirsin

Rampasız bir bina girişi, bozuk bir asansör ya da erişilemez bir toplu taşıma aracıyla karşılaşırsan izlenecek yol net:

1. Sorunu ve yerini not al.
2. Bağlı olunan Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğüne ilet.
3. İl müdürlüğü şikayeti komisyona taşır, komisyon yerinde inceleme yapar.
4. Uygun bulunmazsa idari para cezası süreci başlar.

Şikâyeti İl Müdürlüğü dışında hangi kanallardan da yapabileceğini, karar sonrası ne kadar sürede haber alacağını ve ceza kesilirse ödeme sürecinin nasıl işlediğini Erişilebilirlik Şikâyeti Sonrası Ne Olur rehberinde bulabilirsin.

Nelere dikkat et

• Erişilebilirlik bir seçenek değil. 5378 sayılı Kanun bunu geniş bir yapı, alan ve araç grubu için zorunlu kılıyor.
• Denetim yerel. Şikayetin muhatabı merkezi bir kurum değil, bağlı olduğun ildeki Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü.
• Ceza tek seferlik değil, yıllık sınırlı. Aynı yükümlüye bir yıl içinde birden fazla ceza uygulanabiliyor, ama toplamda yıllık üst sınırı aşamıyor.
• İtiraz hakkı var. Ceza kesilen taraf, kararı 15 gün içinde sulh ceza mahkemesine taşıyabiliyor.