İlk İşte Hakların — Sigorta, Deneme, Bordro
İşveren seni işe başlatmadan önce SGK'ya bildirmek zorunda; girişini e-Devlet'ten kontrol et. Deneme süresi en çok iki ay olabilir ve o dönemde ayrılırsan çalıştığın günlerin ücreti saklı kalır. Her ödemede imzalı ücret hesap pusulası verilmesi de kanuni zorunluluk. Yıllık izin hakkı ise bir yıl dolunca doğuyor.
Kimler başvurabilir?
- Bir iş sözleşmesiyle çalışmaya başladın ya da başlamak üzeresin
- İş Kanunu kapsamında bir işyerinde çalışıyorsun
Adım adım başvuru
- İşe başladıktan sonra SGK girişini e-Devlet'ten kontrol et
- Sözleşmende deneme süresi kaydı var mı, kaç ay yazıyor bak
- Her ödemede ücret hesap pusulanı iste ve sakla
- Pusuladaki eklemeleri ve kesintileri tek tek kontrol et
- Bir yılını doldurduğunda yıllık izin hakkını takibe al
- İşten ayrılırken çalışma belgeni iste
Özet bilgiler
SGK girişi
İşveren, sigortalıyı sigortalılık başlangıç tarihinden önce işe giriş bildirgesiyle Kuruma bildirmek zorunda
Deneme süresi
En çok iki ay; toplu iş sözleşmesiyle dört aya kadar uzatılabilir
Denemede fesih
Bildirim süresine gerek olmadan ve tazminatsız feshedilebilir; çalışılan günlerin ücreti ve diğer haklar saklı
Ücret hesap pusulası
İşveren her ödemede imzalı ya da işyeri işareti taşıyan pusula vermek zorunda
Yıllık izin
Deneme süresi dâhil en az bir yıl çalışanlara verilir; 1-5 yıl arası en az 14 gün
Çalışma belgesi
İşten ayrılana işin çeşidini ve süresini gösteren belge verilir; her türlü resim ve harçtan muaf
İlk hafta: girişini doğrula
En kritik kontrol bu ve çoğu kişi atlıyor. Kanun işverene, sigortalıyı sigortalılık başlangıç tarihinden önce işe giriş bildirgesiyle Kuruma bildirme yükümlülüğü getiriyor. Yani işe başladığın gün girişin çoktan yapılmış olmalı.
İstisnalar dar: inşaat, balıkçılık ve tarım işyerlerinde bildirim en geç çalışmaya başlatıldığın gün yapılabiliyor.
e-Devlet’ten hizmet dökümüne bakıp girişin göründüğünü doğrula. Görünmüyorsa sorun büyümeden sor.
Deneme süresi: iki ay tavan
| Üst sınır | İki ay |
| İstisna | Toplu iş sözleşmesiyle dört aya kadar |
| Denemede fesih | Bildirim süresine gerek yok, tazminat yok |
| Çalışılan günler | Ücret ve diğer haklar saklı |
Sözleşmende “altı ay deneme” gibi bir madde görürsen bu kanuna uygun değil. Ayrıca deneme süresi yıllık izin hesabında çalışılmış sayılıyor — bir yıl şartını doldururken deneme ayları da sayılıyor.
Bordro istemek hak değil, zorunluluk
İşveren her ödemede imzalı ya da işyerinin özel işaretini taşıyan bir ücret hesap pusulası vermek zorunda. Pusulada şunlar ayrı ayrı gösterilir:
- Ödemenin günü ve ilişkin olduğu dönem
- Fazla çalışma, hafta tatili, bayram ve genel tatil ücretleri gibi eklemeler
- Vergi, sigorta primi, avans mahsubu, nafaka ve icra gibi kesintiler
Pusulaları saklamak, sonradan çıkan ücret ve prim uyuşmazlıklarında en güçlü belgen oluyor.
Ayrılırken: bildirim süresi ve çalışma belgesi
Belirsiz süreli sözleşmelerde fesih önceden bildirilmek zorunda ve süre kıdeme bağlı:
| Çalışma süren | Bildirim süresi |
|---|---|
| Altı aydan az | 2 hafta |
| Altı ay – bir buçuk yıl | 4 hafta |
| Bir buçuk – üç yıl | 6 hafta |
| Üç yıldan fazla | 8 hafta |
Bu süreler asgari; sözleşmeyle artırılabiliyor. Bildirim şartına uymayan taraf, bildirim süresine ilişkin ücret tutarında tazminat ödüyor.
Ayrılırken çalışma belgesi iste: işin çeşidini ve süresini gösteriyor, her türlü resim ve harçtan muaf.
Nelere dikkat et
- Girişi ilk hafta kontrol et. Bildirim işe başlamadan önce yapılmış olmalı; gecikme sonradan prim gün kaybı olarak karşına çıkıyor.
- İki ayı aşan deneme süresine itiraz et. Tavan kanunla belirli.
- Pusulasız ödeme kabul etme. Vermek işverenin zorunluluğu, istemek senin lütfun değil.
- Deneme süresi izin hakkını yakmıyor. Bir yıl hesabında deneme ayları da sayılıyor.
- İzin hakkından vazgeçme belgesi imzalama. Kanun “yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemez” diyor.
Sık sorulanlar
SGK girişimin yapıldığını nasıl anlarım?
e-Devlet'ten hizmet dökümüne bakarak. Kanun işverene, sigortalıyı sigortalılık başlangıç tarihinden önce işe giriş bildirgesiyle Kuruma bildirme yükümlülüğü getiriyor. İnşaat, balıkçılık ve tarım işyerlerinde bildirim en geç çalışmaya başlatıldığı gün yapılabiliyor.
Deneme süresi ne kadar olabilir?
Sözleşmeye deneme kaydı konulduysa süresi en çok iki ay olabiliyor. Yalnız toplu iş sözleşmeleriyle dört aya kadar uzatılabiliyor; bunun dışında iki ayı aşan bir deneme süresi kanuna uygun değil.
Deneme süresinde çıkarılırsam param yanar mı?
Hayır. Deneme süresi içinde taraflar sözleşmeyi bildirim süresine gerek olmadan ve tazminatsız feshedebiliyor; ancak kanun açıkça "işçinin çalıştığı günler için ücret ve diğer hakları saklıdır" diyor.
Bordro vermek zorunda mı?
Evet. İşveren, işyerinde ya da bankaya yaptığı ödemelerde ücret hesabını gösteren imzalı veya işyerinin özel işaretini taşıyan bir pusula vermek zorunda. Pusulada fazla çalışma, hafta tatili, bayram ve genel tatil ücretleri gibi eklemeler ile vergi, sigorta primi, avans mahsubu gibi kesintiler ayrı ayrı gösterilmeli.
Yıllık iznim ne zaman başlıyor?
İşe başladığın günden itibaren, deneme süresi de dâhil olmak üzere en az bir yıl çalışmış olman gerekiyor. Bir yıldan beş yıla kadar hizmeti olanlara verilecek izin 14 günden az olamıyor ve bu haktan vazgeçilemiyor.
İşten ayrılırken ne istemeliyim?
Çalışma belgesi. İşveren, işten ayrılan işçiye işinin çeşidini ve süresini gösteren bir belge vermek zorunda. Belge her türlü resim ve harçtan muaf; vaktinde verilmemesinden zarar görürsen tazminat isteyebiliyorsun.
Kaynaklar
Bunlar da işine yarar
Zorunlu Stajda Sigorta ve Ücret Hakların
Stajda sigortan ne kapsar, ücretin kaç lira olmalı?
İŞKUR Kaydı ve Gençlere Açık Programlar
Kaydını nasıl aktif tutarsın, hangi programlara girebilirsin?
Mezuniyetten Sonra İşsizlik Döneminde Hakların
Ödeneğe hak kazanır mısın, kazanamazsan neyin var?
Part-Time Çalışan Öğrenci Olarak Hakların
Kısmi süreli çalışıyorsun; hangi hakların tam, hangileri orantılı?